De term ‘maatschappelijk ondernemerschap’ is de laatste jaren ingeburgerd in de corporatiesector. Het begrip duidt daarbij zowel op de bijzondere positie van de corporaties (als speler tussen overheid, markt en maatschappij), als op een manier van werken (er wordt op een ondernemende wijze gewerkt aan het verwezenlijken van de maatschappelijke doelen). In discussies en onderzoeken over woningcorporaties ligt de nadruk sterk op de institutionele kant. Er is relatief weinig onderzoek gedaan naar de invulling van het ondernemen zelf: welke missie heeft een maatschappelijk ondernemende woningcorporatie en hoe kan zij haar organisatie zo inrichten dat zij die missie kan vervullen?

It frequently occurs that organisations deviate from their original policies when carrying them out, because of, for example, new information and insights, demands of stakeholders or problems arisen during further implementation. Based on case studies at four housing associations in the Netherlands, this paper will deal with the difficulties on daily decisions that are made during the implementation process. The paper will present a conceptual model in which the relation between embedding and deviation is shown. Then the paper will go into a number of measures that can be taken by housing association to assure that policies are embedded. After that, the paper will shift focus to deviations of policy. I will present a conceptual model that makes housing associations more conscious of their actions and helps them to balance between embedding and deviation.

Due to a change in regulations in the 1990s, Dutch housing associations have become much more independent from government policies. As a result they have to formulate their own strategic goals on how to deal with their properties. The aim of this paper is to investigate whether Bruno Latour's due process model can be of help to housing associations implementing their strategies. In his Political Ecology, Latour (2004) has presented the due process model as a model through which new plans or ideas can be realised in society. In the case of housing management, measures from the management strategy should be implemented. Following McMaster, Vidgen & Wastell (1998), I will apply the due process retrospectively. To this end, a case study was conducted at a Dutch housing association.

Als beleid eenmaal is vastgesteld begint de implementatie. Organisaties willen hun beleid graag zodanig verankeren dat de uitvoering van beleid ook daadwerkelijk plaatsvindt. Tegelijkertijd kan het in de praktijk soms verstandig zijn om van beleid af te wijken, bijvoorbeeld omdat er nieuwe inzichten zijn, of omdat er beren op de weg komen die je beter kunt mijden. Daarom is het belangrijk om als organisatie voortdurend de balans te zoeken tussen verankeren van beleid aan de ene kant en bewust van beleid afwijken aan de andere kant. In dit paper wordt deze zoektocht geïllustreerd aan de hand van casestudies bij vier woningcorporaties. Daarbij ga ik in op het verankeren van beleid, en hoe hier vervolgens legitiem van kan worden afgeweken.

In februari 2008 baarde de gemeente Reiderland opzien door de volledige sloop van het buurtschap Ganzedijk voor te stellen. Het voorstel leunde zwaar op volkshuisvestelijke argumenten en stedenbouwkundige oplossingen. De huidige bewoners van het buurtschap waren even over het hoofd gezien. Bovendien bleek de financiële onderbouwing van het sloopplan zo lek als een mandje. Eigenaar-bewoners zouden moeten worden uitgekocht en er zouden verhuisvergoedingen moeten worden verstrekt. Wie de benodigde 4 miljoen euro zou moeten ophoesten was volstrekt onduidelijk. Al met al een slecht doordacht plan.

Implementeren van strategisch voorraadbeleid en vastgoedsturing is het leggen van verbindingen. Verbindingen tussen de visies van de corporatiedirecteur en de wethouder. Maar ook verbindingen tussen brandweereisen en de bouwtekeningen van de architect. In dit tweede werkdocument van een 4-jarig wetenschappelijk onderzoek wordt een kijkje in de keuken gegeven van twee corporaties: ‘Groenveld Wonen’ (gefingeerde naam) en Bo-Ex uit Utrecht. De uitvoering van strategisch voorraadbeleid en vastgoedsturing wordt beschreven aan de hand van in totaal 7 concrete maatregelen die in de afgelopen jaren door beide corporaties zijn uitgevoerd. Na het beschrijven van de projecten passeren vier opgaven voor corporatieprofessionals bij het ‘implementeren door verbinden’ de revue.

Due to change in regulations in the 1990s Dutch housing associations have become much more independent from government policies. As a result they have to formulate their own strategic goals on how they want to deal with their properties. Several models have been proposed to set up housing management strategies. At this time a huge number of social housing associations have developed a long-term strategy for their housing stock. This paper focuses on how these strategy goals are implemented inside and outside the organisations of housing associations in the Netherlands. The paper presents results from an in-depth case study at a Dutch housing association. Actor Network Theory (ANT) was used to guide the research method. From that point of view the research is very much grounded in the documents and interviews from the fieldwork. For ANT the connections between the details in the case together build the whole. The establishing of these connections can be done through different instruments. The paper will conclude that especially municipal cooperation is very important during the implementation process. In order to connect the relevant actors and factors to the implementation of the housing management plan, the paper will indicate the instruments that were used by the housing association in this case study.

Het geloof in de maakbare samenleving was ook in de theorie over ruimtelijke planning in de jaren '60 en '70 van de vorige eeuw op zijn hoogtepunt. Sindsdien is het denken over planologie langzaam maar zeker opgeschoven naar een meer bescheiden opstelling. Toch blijven wetenschappers in de planologie zich graag bezighouden met theorie die erop gericht is de praktijk te veranderen. Rijke verhalen over hoe planningsprocessen daadwerkelijk zijn verlopen worden vaak door sociologen en bestuurskundigen geschreven. Dit artikel is een poging om de Actor Netwerk Theorie, een theorie uit de sociologie, binnen het domein van de planoloog te trekken.

Professionals in het veld werken bij woningcorporaties op de grens van de eigen organisatie en de buitenwereld. Voor Aedes heb ik samen met Vincent Gruis (redactie), Gerard van Bortel, Arne van Overmeeren en Linda Schalkwijk een essay geschreven. In mijn bijdrage aan het essay ga ik in op een aantal voorbeelden waarin door de corporatie Groenveld Wonen (gefingeerde naam) verbindingen worden gelegd om het strategisch voorraadbeleid ten uitvoer te laten komen in een concreet renovatieproject.

Veel woningcorporaties hebben een strategisch voorraadbeleid opgesteld, waarin ze bepalen welke investeringen ze in hun woningvoorraad willen doen. De uitvoering van deze plannen vind plaats als een woning van huurder wisselt (mutatie) of tijdens een project (planmatig onderhoud, herstructurering, nieuwbouw). De implementatie is vaak moeilijker dan gedacht. In het rapport 'De verbindingen van Groenveld Wonen' staat de implementatie van strategisch voorraadbeleid door corporatie 'Groenveld Wonen' (gefingeerde naam) centraal. Uitvoerig wordt ingegaan op het mutatieproces en op 3 projecten die sinds het opstellen van het voorraadbeleid in 1999 zijn voltooid. Op basis van 4 fasen die Bruno Latour definieert in zijn boek 'Politics of Nature' (2004) wordt in hoofdstuk 4 van het rapport al een voorzichtig begin gemaakt met aanbevelingen om het implementatieproces te verbeteren. De bedoeling is om op basis van vervolgonderzoek met meer concrete aanbevelingen te komen die door woningcorporaties direct in de praktijk kunnen worden gebracht.

De discussie rond de snelle treinverbinding tussen Amsterdam en Groningen wordt deze week in de Tweede Kamer beslist. Het ziet er niet best uit voor de lijn. Minister Eurlings heeft onlangs te kennen gegeven er niets meer in te zien. In de aanloop naar dit besluit is de discussie door politiek Den Haag ten onrechte versmald tot twee lokale problemen: de werkgelegenheid in Noord-Nederland en de bereikbaarheid in de regio Amsterdam-Almere. De minister doet er verstandig aan die oogkleppen af te zetten en te focussen op de positie van de Randstad in Europa. Dan wordt een snelle lijn in noordelijke richting weer een aantrekkelijke optie, mits deze wordt doorgetrokken naar Hamburg. Ik geef hiervoor twee argumenten.

Voor een bijeenkomst van de PvdA heb ik in januari 2007 een presentatie over de bevolkingsdaling in de COROP regio's Delfzijl e.o. en Oost Groningen gehouden. Sinds 2006 wordt de discussie over krimpende steden steeds actueler. In Zuid-Limburg en Oost Groningen gaat de bevolking nu al terug in omvang, terwijl het ruimtelijke ordeningsbeleid nog grotendeels gericht is op groei.

Due to change in regulations in the mid 1990's Dutch social landlords have become much more independent from government policies. As a result they have to formulate their own strategic goals on how they want to deal with their properties. At the moment not much is known about how these goals are implemented in organisations of social landlords in The Netherlands. In the paper I will explore some theoretical viewpoints derived from Actor-Network Theory (ANT) that can help to understand processes of strategy implementation. Actor-Network Theory has been developed by Bruno Latour, Michel Callon and John Law. The existence of interaction between humans and non-humans is the central assumption on which it is based. Through interaction networks are built. Strategies begin as rather small networks (e.g. an idea of one of the participants in a meeting). They then try to become bigger and stronger networks. For example by being attached to a specific budget. The more relations there are the stronger the network is. As Actor-Network Theory states, making a reconstruction of the process can shed some more light on the substance of these relations. In the paper I will also give some first results about such a reconstruction of the implementation processes in two cases at a small social housing company in The Netherlands.

In maart 2006 stond er een opvallend berichtje in het Dagblad van het Noorden. Volgens woningcorporatie Wooncom zijn de groeiverwachtingen van de gemeente Emmen onwaarschijnlijk hoog. De gemeente verwacht over 15 jaar 120.000 inwoners te hebben. Twaalfduizend meer dan nu. Wooncom heeft gelijk als het stelt dat deze groeiambitie niet realistisch is. Het is natuurlijk altijd mooi wanneer een gemeente ambities heeft, maar dat hoeft niet altijd te betekenen dat tegen beter weten in moet worden ingezet op een groeiende stad. Ook bij een kleine groei of krimp kan een stad floreren. Daarin schuilt het realistische alternatief voor Emmen.