Voor het vak vastgoed schreef ik in 2004 samen met Marcel Tijs een verslag over de voor- en nadelen van ontwikkelingsplanologie.

Samenvatting

In dit paper wordt ingegaan op ontwikkelingsplanologie. Deze manier van plannen wordt op verschillende manieren bekeken. Diverse auteurs leggen de nadruk op het ontwikkelaspect en zien ontwikkelingsplanologie dan ook als tegenhanger van toelatingsplanologie. Het ministerie van VROM (2003) daarentegen ziet ontwikkelingsplanologie als een combinatie van beide planningsvormen.

De voordelen van ontwikkelingsplanologie kunnen ruwweg in drie categorieën worden ondergebracht. Het gaat daarbij om voordelen ten aanzien van partijen, plannen en pecunia.

Ontwikkelingsplanologie kenmerkt zich door een goed overleg tussen de deelnemende partijen. In een vroeg stadium van het proces delen zij ideeën, wensen en doelen. Dit komt het project ten goede. Daarnaast legt een ieder zich toe op datgene waar hij goed in is.

Wat de plannen betreft, kan gezegd worden dat het voordeel is dat de partijen al in een vroeg stadium de afspraken vastleggen in de vorm van convenanten of intentieafspraken. Op deze manier wordt een ieder gehouden aan datgene hij in de beginfase van het project heeft beloofd te realiseren. Dit voorkomt onaangename verrassingen en het proces verloopt op deze manier soepeler en sneller.

De derde noemer waaronder de voordelen worden ondergebracht zijn de voordelen van pecunia. Hierbij gaat het om de voordelen die op het financiële vlak zijn te behalen. Projecten kunnen makkelijker gefinancierd worden door te werken met zogenaamde projectenveloppen en verevening. Verliesgevende deelproject worden op deze manier verevend met winstgevende deelprojecten zodat uiteindelijk het gehele project financieel haalbaar is. Daarnaast kan de overheid via een join-venture zich bezighouden met risicodragende participatie. Op deze manier worden projecten uit de ambtelijke organisatie gehaald, hetgeen goed is voor de uiteindelijke realisatie van het project.

Nadelen zijn er natuurlijk ook. Allereerst is er een gevaar dat gebiedsgerichte aanpak, waar het bij ontwikkelingsplanologie vaak om gaat, zal leiden tot meer bureaucratie. Een voorbeeld daarvan is de zogenaamde Rotterdamwet. Ook kan het gebeuren dat projecten als een kaartenhuis in elkaar storten doordat één van de vele betrokken actoren de deelname beëindigen. Verder schuilt er een gevaar in een te grote behoefte aan het creëren van draagvlak. Woltjer (1997) heeft diverse keerzijden van het draagvlak op een rij gezet. Voorts is ook het gebrek aan strategische onderbouwing een valkuil waarin deelnemers van een ontwikkelingsplanologisch proces kunnen vallen. Daarnaast kan het gebiedsgerichte beleid leiden tot rechtsongelijkheid of in ieder geval de vraag oproepen of er niet sprake is van rechtsongelijkheid. Tot slot is er ook nog het gevaar dat planologen en politici zich blind staren op ontwikkelingsplanologie en daarbij andere vormen van planning zonder verdere argumentatie terzijde schuiven.

Geconcludeerd kan worden dat het van belang is om er in de discussie rond ontwikkelingsplanologie op te letten dat er bijna net zoveel verschillende definities van het begrip zijn als dat er actoren zijn die in de discussie meedoen. Verder wordt in deze paper gesteld dat de voordelen van ontwikkelingsplanologie over het algemeen vrijwel 'automatisch' worden gerealiseerd als men voor ontwikkelingsplanologie kiest. De nadelen zijn over het algemeen valkuilen waarin men niet per se hoeft te vallen. Belangrijk is wel de potentiële nadelen te onderkennen en daarop te anticiperen.